Skip navigation

Category Archives: Ψυχανάλυση

[…] Αυτό που αποκαλούμε ευτυχία, πηγάζει μάλλον από την ξαφνική και βραχύβια ικανοποίηση συσσωρευμένων αναγκών […] Από τρεις πλευρές μας απειλεί ο πόνος: από το ίδιο μας το σώμα το οποίο, προορισμένο να μαραθεί και να αποσυντεθεί, δεν μπορεί να αποφύγει τον πόνο και τον φόβο ως προειδοποιητικά σημάδια˙ από το φυσικό περιβάλλον, το οποίο μπορεί να στραφεί εναντίον μας με πανίσχυρες, αδυσώπητες και καταστρεπτικές δυνάμεις˙ τέλος, από τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους […] Όπως ο κορεσμός των ορμών προκαλεί ευτυχία, η άρνηση του περιβάλλοντος να ικανοποιήσει τις ανθρώπινες ανάγκες γίνεται αιτία μεγάλου πόνου […] η ελαφριά μέθη την οποία μας προκαλεί η τέχνη, δεν μπορεί να μας προσφέρει κάτι περισσότερο από μια φευγαλέα απομάκρυνση από τις ανάγκες της ζωής και δεν είναι αρκετά ισχυρή για να μας κάνει να ξεχνάμε την πραγματική αθλιότητα […] ιδιαίτερη σημασία έχει η περίπτωση κατά την οποία ένα μεγάλος αριθμός ανθρώπων επιχειρεί με μαζικό τρόπο να εξασφαλίσει την ευτυχία και να αποφύγει τον πόνο, μέσω της ψευδαισθητικής αναδιαμόρφωσης της πραγματικότητας. Τέτοιου είδους μαζική αυταπάτη συνιστούν οι θρησκείες της ανθρωπότητας –αυταπάτη την οποία δεν μπορούν να αναγνωρίσουν όσοι είναι δέσμιοί της […] Ποτέ δεν είμαστε πιο απροστάτευτοι στον πόνο απ’ όταν αγαπούμε και ποτέ πιο αβοήθητα δυστυχισμένοι απ’ όταν έχουμε χάσει αγαπημένο πρόσωπο ή αντικείμενο […] ο άνθρωπος γίνεται νευρωτικός, επειδή δεν μπορεί να υποφέρει τον βαθμό της στέρησης που του επιβάλλει η κοινωνία […] η τάση για καταστροφή είναι μια πρωτογενής και αυτόνομη ορμή του ανθρώπου, αποτελεί δε το ισχυρότερο εμπόδιο του πολιτισμού […] οι αξιολογήσεις των ανθρώπων κατευθύνονται από τις προσωπικές τους επιθυμίες και αποτελούν μια προσπάθεια να στηρίξουν τις αυταπάτες τους με επιχειρήματα […].

Sigmund Freud, «Das Unbehagen in der Kultur» («Η δυσφορία μέσα στον πολιτισμό», 1929-1930)

[…] όσο λιγότερα γνωρίζουμε για το παρελθόν και το παρόν, τόσο πιο ασταθής θα είναι η κρίση μας για το μέλλον […] αν ένας πολιτισμός δεν έχει καταφέρει να μην βασίζεται η ικανοποίηση ενός μέρους των μελών του στην καταπίεση ενός άλλου μέρους του, είναι ευνόητο πως οι καταπιεσμένοι θα αναπτύξουν έντονη εχθρότητα απέναντι στον πολιτισμό αυτόν –τον οποίον στηρίζουν με την εργασία τους, αλλά έχουν ελάχιστο μερίδιο στην απόλαυση των αγαθών του […] Με την αγαθή κυριαρχία της θεϊκής πρόνοιας κατευνάζεται ο φόβος απέναντι στους κινδύνους της ζωής, η εγκαθίδρυση μιας ηθικής παγκόσμιας τάξης διασφαλίζει την εκπλήρωση της απαίτησης για δικαιοσύνη και, τέλος, η επιμήκυνση της ύπαρξης μέσω της μελλοντικής ζωής προσφέρει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα εκπληρωθούν οι επιθυμίες […] ο θρησκευόμενος προστατεύεται σε μεγάλο βαθμό από τον κίνδυνο ορισμένων νευρωτικών ασθενειών, αφού η αποδοχή της μαζικής και συλλογικής νεύρωσης τον απαλλάσσει από το καθήκον να διαμορφώσει ατομική νεύρωση […].

Sigmund Freud, «Die Zukunft einer Illusion» («Το μέλλον μιας αυταπάτης», 1927)