Skip navigation

Όταν πρωτοδιάβασα την είδηση, μου φάνηκε τελείως παράδοξη και γκροτέσκα: τα ξημερώματα της 18ης Δεκεμβρίου 2009, άγνωστοι αφαίρεσαν τη σφυρήλατη μεταλλική επιγραφή «Arbeit macht frei» («Η εργασία απελευθερώνει», κάτι σαν το δικό μας «εργασία και χαρά») από την είσοδο του ναζιστικού στρατοπέδου συγκέντρωσης στο Auschwitz. Το ίδιο «ευφυές» απόφθεγμα «κοσμούσε» και άλλα κέντρα θηριωδιών του «3ου Reich» (Dachau, Theresienstadt, Sachsenhausen), με διαφορετική τεχνοτροπία ως προς τη μορφή (του Auschwitz είναι, μάλλον, το πλέον περίτεχνο). Τρεις ημέρες μετά, η επιγραφή βρέθηκε στην άλλη άκρη της χώρας, σε ένα χιονισμένο δάσος της βόρειας Πολωνίας, κομμένη στα τρία και κοντά σε κατοικία υπόπτων οι οποίοι συνελήφθησαν και ανακρίθηκαν. Όπως δήλωσε ο αστυνομικός διευθυντής της Κρακοβίας. «το κίνητρό τους ήταν αποκλειστικά η κλοπή για χρήματα, αλλά θα εξετάσουμε αν το έγκλημα διεπράχθη κατά παραγγελία ή οι δράστες κινήθηκαν αυτόνομα […]».

Ανεξαρτήτως από το αν τα συμπεράσματα της πολωνικής αστυνομίας αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα ή όχι, όσο το σκέφτομαι, τόσο μου φαίνεται σίγουρο πως οι «απαγωγείς» της περιβόητης επιγραφής θα μπορούσαν να τη μοσχοπουλούσαν και, μάλιστα, θα έβρισκαν αμέσως πολλούς και πρόθυμους αγοραστές˙ όχι συλλέκτες εξεζητημένων προτιμήσεων, αλλά καθ’ όλα αξιοσέβαστους και υπερδραστήριους παράγοντες της (παγκοσμιοποιημένης, πλέον) οικονομικής (και, ως εκ τούτου, κοινωνικοπολιτικής) ζωής. Ένας πιθανός αγοραστής θα μπορούσε, αναμφιβόλως, να ήταν και η γαλλική εταιρεία «France Télécom» – η Τρίτη μεγαλύτερη επιχείρηση, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, στον τομέα των τηλεπικοινωνιών: από τον Φεβρουάριο του 2008, δηλαδή σε λιγότερο από μια διετία, έχουν καταγραφεί 26 αυτοκτονίες (και 10 απόπειρες αυτοχειριασμού) εργαζομένων της εν λόγω εταιρείας.

«Εργασιακή οδύνη» ονομάζεται ένας από τους καινοφανείς όρους που επινοήθηκαν για να περιγραφούν τα συμπτώματα και οι επιπτώσεις της νέας εργασιακής πραγματικότητας ανά την υφήλιο. Στην περίπτωση της «France Télécom», η ψυχολογική κατάσταση των υπαλλήλων της περιγράφεται γλαφυρά από τους ίδιους: «Άλλη μια μέρα σαν όλες τις άλλες˙ ανυπόφορα πιεστική, ανυπόφορα αδιάφορη…». Από τι προκαλούνται όλα αυτά;

Η «France Télécom» ήταν η δημόσια (ή, κρατική) επιχείρηση τηλεπικοινωνιών της Γαλλίας, έως την ιδιωτικοποίησή της και τη μετατροπή της σε ανώνυμη εταιρεία το 1990 – διαδικασία που είχε ξεκινήσει από την 1η Ιανουαρίου 1998. Σύντομα κυριάρχησε το αγγλοσαξονικό και καλβινιστικό πνεύμα και, με σύνθημα το δόγμα «time to move» (ύμνος στη διαρκή και ακατάπαυστη κινητικότητα), οι νέοι managers (γνωστοί και ως «cost killers», λόγω της εμμονής των να θυσιάζουν τα πάντα και τους πάντες – πλην εαυτών- εν ονόματι της δραστικής μείωσης του κόστους παργωγής) έθεσαν τους καινούριους (άκρως νεοφιλελευθερολάγνους) κανόνες καθώς και τα θεμέλια για το χτίσιμο ενός ακόμη στρατοπέδου εργασίας. Εν ολίγοις, οι νέες πρακτικές περιελάμβαναν: διαρκή κινητικότητα των εργαζομένων (αναφορικά με το αντικείμενο, τον τρόπο, ακόμη και με τον τόπο εργασίας – γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα τη διαρκή ανατροπή της καθημερινότητας), συνεχή και στενή παρακολούθηση επιδόσεων, ανηλεή ανταγωνιστικότητα, διηνεκή επίτευξη στόχων (οι οποίοι, μόλις εκπληρώνονται, αντικαθίστανται από περισσότερους και δυσκολότερους – ουσιαστικά, μια κατάσταση μόνιμης επιτάχυνσης), κ.ά. Για παράδειγμα, η διαρκής αλλαγή εργασιακής θέσης (στην ουσία, αλλαγή επαγγέλματος) και η παραχώρηση μεγάλου μέρους των τεχνικών υπηρεσιών σε εργολάβους, είχε ως αποτέλεσμα την αναγκαστική μετατροπή πολλών τεχνικών σε πωλητές – εντελώς νέο πεδίο και χωρίς να έχει προηγηθεί η απαραίτητη χρονοβόρα εκπαίδευση. Βέβαια, για όσους δε θέλουν (ή αδυνατούν) να προσαρμοστούν στις «απαιτήσεις της εποχής» υπάρχει και η περίφημη «εθελουσία έξοδος» – με ό,τι κι αν συνεπάγεται αυτό.

Κάποια στιγμή, τα (αναμενόμενα) αποτελέσματα άρχισαν να φαίνονται. Πολλοί εργαζόμενοι απουσίαζαν λόγω κάποιας ασθένειας και ακόμη περισσότεροι παρουσίαζαν συμπτώματα κατάθλιψης. Η εταιρεία έδειξε να προβληματίζεται και δημιούργησε ένα «κέντρο παρατήρησης του άγχους». Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της πρώτης έρευνας, το 66% των εργαζομένων εμφάνιζαν συμπτώματα υψηλού άγχους κι επαγγελματικής εξουθένωσης (burn out) μεγάλο ποσοστό των εργαζομένων (66%) και το 15% βρέθηκε να είναι σε «οξεία κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Παρ’ όλα αυτά, η διοίκηση της «France Télécom» συνέχισε να εφαρμόζει την ίδια τακτική των διαρκών ανακατατάξεων – την οποία χαρακτήριζε «απαραίτητη για τη διατήρηση και την ανάπτυξή της επιχείρησης…». Άλλωστε, ο ρόλος των ψυχολόγων εργασίας δεν είναι η καταπράυνση ή αντιμετώπιση του άγχους, αλλά η χειραγώγηση και χρησιμοποίηση των εργαζομένων για την αύξηση της αποδοτικότητάς των (μέσω και του καταλαγιάσματος των προσδοκιών και των απαιτήσεων-διεκδικήσεων αυτών).

Έτσι, ξεκίνησαν οι αυτοκτονίες και, μόνον τότε, έδειξαν κάποιο ενδιαφέρον τα Μ.Μ.Ε. Τα συνδικάτα και τα κόμματα της αντιπολίτευσης ζήτησαν την παραίτηση του Didier Lombard (διευθυντής της «France Télécom»). Όμως, η γαλλική κυβέρνηση, η οποία διαθέτει το 26,7% των μετοχών στη «France Télécom», ανανέωσε την εμπιστοσύνη στο πρόσωπό του. O Lombard αποθρασύνθηκε περισσότερο και, μάλιστα, δε δίστασε να κάνει λόγο (σε τηλεοπτική συνέντευξή του) για «μόδα αυτοκτονιών» προκαλώντας επιπλέον κοινωνική οργή. Τελικά, η διοίκηση της εταιρείας αναδιπλώθηκε και πάλι, ανακοινώνοντας πως θα κάνει «ό,τι μπορεί» για ν’ αντιμετωπίσει το πρόβλημα των «μη αναστρέψιμων απωλειών». Πώς; Διαθέτοντας 1 δισεκατομμύριο ευρώ για την εκπόνηση ενός νέου προγράμματος καταπολέμησης του εργασιακού άγχους. Ως πρώτο βήμα, συνέταξε ερωτηματολόγια και κάλεσε τους (περίπου 100.000) εργαζόμενους της επιχείρησης ν’ απαντήσουν σε 160 ερωτήματα σχετικά με τις συνθήκες εργασίας.

Το πλακάτ του διαδηλωτή (Lyon, 7 Οκτωβρίου 2009) με τον υπέρτιτλο «η France Télécom ομολογεί» εικονίζει διευθυντικό στέλεχος να απευθύνεται σε εργαζόμενο, λέγοντάς του: «Σας ζητήσαμε να πεθάνετε στη δουλειά, όχι να αυτοκτονήσετε...» (φωτογραφία: Robert Pratta/Reuters)

Όσα συμβαίνουν στη «France Télécom» συμβαίνουν σε αναρίθμητες επιχειρήσεις (ανεξαρτήτως μεγέθους και δυναμικής), οπουδήποτε στον κόσμο – αυτός είναι ο κανόνας. Η περίπτωση της «France Télécom» είναι είναι μία από τις πολλές κορυφές που υπάρχουν στο παγόβουνο του παγκοσμιοποιημένου σκλαβοπάζαρου. Το ενδιαφέρον είναι πως το συγκεκριμένο φαινόμενο λαμβάνει χώρα σε μια επικράτεια η οποία θεωρείται «προηγμένη» και «πολιτισμένη» – παρεμπιπτόντως, αύξουσα τάση παρουσιάζουν οι αυτοκτονίες εργαζομένων και σε άλλες γαλλικές επιχειρήσεις (π.χ. στην εταιρεία ανελκυστήρων «Otis«, στους γαλλικούς σιδηρόδρομους S.N.C.F., κ.ά.) καθώς και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Πάντως, σύμφωνα με στατιστικά δεδομένα, οι Γάλλοι είναι από τους μεγαλύτερους καταναλωτές αντικαταθλιπτικών και αγχολυτικών.

Άκρως επίκαιρη αποδεικνύεται η κινηματογραφική ταινία «Le Couperet» (ελληνικός τίτλος «Το τσεκούρι») του σκηνοθέτη Κώστα Γαβρά – αν και δεν αντιστοιχεί ακριβώς στην περίπτωση της «France Télécom». Στην ταινία βλέπουμε, με πολύ εύγλωττο τρόπο, τι σημαίνει «ο θάνατός σου, η ζωή μου»: ο Bruno Davert είναι ένας manager μέσης ηλικίας˙ έχει μείνει άνεργος εξαιτίας μιας «αναδιοργάνωσης» της εταιρείας στην οποία εργαζόταν. Αρχικά, είναι βέβαιος πως θα βρει αμέσως μια υψηλή θέση, ανάλογη των προσόντων τα οποία κοσμούν το πλούσιο βιογραφικό του. Όμως, έχουν παρέλθει δύο χρόνια και παραμένει άνεργος. Έτσι, αποφασίζει να θέσει σε εφαρμογή ένα σχέδιο το οποίο θα του εξασφαλίσει μια υψηλή θέση εργασίας στην επιχείρηση η οποία κυριαρχεί στον χώρο που τον ενδιαφέρει. Το σχέδιο προβλέπει τη φυσική εξόντωση των κύριων ανταγωνιστών του – άλλοι άνεργοι managers…

Advertisements

2 Comments

  1. συμπτωματικά έχω διαβάσει και τα περι κλοπής του » Arbeit macht frei» και τις αυτοκτονίες της FT.

    Οσο για την εργασία, το μέλλον επιφυλλάσει σημεία και τέρατα. Αρχίζω να πιστεύω ότι είμαι πολύ τυχερή που δεν είμαι 20 ή 30 χρονών.

  2. Οπως ακριβώς είπε ο Βιργίλιος, σε ανύποπτο χρόνο:
    Μας ζώνει το σκοτάδι και μας καταναλώνουν οι φλόγες


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: