Skip navigation

«Φώκαια Μικράς Ασίας 1913-1920. Οι φωτογραφικές μαρτυρίες του Félix Sartiaux» τιτλοφορείται η έκθεση που διοργανώνει το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (Ι.Α.Π.Ε.) και φιλοξενείται στον δημοτικό εκθεσιακό χώρο «Remezzo» του Δήμου Καλαμαριάς (Ν.Πλαστήρα 2, τηλ. 2310-432091), έως τις 27.02.2010.

Η έκθεση παρουσιάζει μία από τις λησμονημένες (ή, τουλάχιστον, όχι ιδιαίτερα γνωστές) πτυχές της ιστορίας του μικρασιατικού ελληνισμού και αναφέρεται (κυρίως) στον πρώτο διωγμό που υπέστησαν οι ελληνικοί πληθυσμοί των μικρασιατικών παραλίων, το 1914. Επίσης, αναδεικνύεται η πόλη, οι κάτοικοί της και η περιβάλλουσα ύπαιθρος, λίγα μόλις χρόνια πριν την οριστική μικρασιατική καταστροφή. Η έκθεση αποτελείται από 100 σπάνια φωτογραφικά τεκμήρια (πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η τρισδιάστατη θέαση των αυθεντικών γυάλινων πλακών με στερεοσκόπια) και αναφορές του Sartiaux, ο οποίος προσπάθησε να ευαισθητοποιήσει το γαλλικό κράτος και τη διεθνή κοινότητα (ουσιαστικά, ανύπαρκτη) για το δράμα των προσφύγων. Ο Sartiaux (1876-1944), μηχανικός στο επάγγελμα, πραγματοποιούσε μελέτες στην περιοχή όταν, στις 12 Ιουνίου 1914, οι Τσέτες εξαπέλυσαν διωγμό εναντίον των κατοίκων της Φώκαιας. Κατάφερε να διασώσει μεγάλο μέρος του εκδιωχθέντος πληθυσμού (πολλοί διωκόμενοι κάτοικοι της Φώκαιας βρήκαν προστασία κοντά του, υπό τη σημαία της γαλλικής δημοκρατίας, την οποία ύψωσε με τη βοήθεια των συνεργατών του σε τέσσερα σπίτια), ενώ κατέγραψε και αποτύπωσε τις τραγικές στιγμές. Ο Sartiaux επέστρεψε στη Φώκαια το 1919 και φωτογράφισε στιγμυότυπα από την καθημερινή προσπάθεια των επαναπατρισμένων να εγκατασταθούν εκ νέου στη γενέθλια γη. Βέβαια, η προσπάθειά τους ματαιώθηκε το 1922 με τον ανηλεή και οριστικό διωγμό.

«[…] Αντικείμενο της αποστολής μου ήταν να εξερευνήσω την περιοχή, η οποία δεν είχε εξερευνηθεί μέχρι τώρα, να συντάξω κατάλογο όλων των αρχαιοτήτων που βρίσκονται εκεί και να αναζητήσω, με αρχαιολογικές τομές, τα ίχνη αρχαίων κτιρίων ή μνημείων. Έπρεπε, πρώτα, να αποτυπώσω με ακρίβεια το πεδίο, ώστε να υπάρξει βάση για τις αρχαιολογικές έρευνες […] Όλη τη μέρα του Σαββάτου 13 Ιουνίου, μέχρι τις 7 περίπου το βράδυ, εκτυλίσσονται ταυτόχρονα οι σκηνές των δύο μεγάλων πράξεων του δράματος: η οικτρή έξοδος και η αναίσχυντη λεηλασία. Περίπου 3.800 Έλληνες Οθωμανοί έφυγαν για τη Θεσσαλονίκη με το πρώτο πλοίο και περίπου 2.000 με το δεύτερο για τον Πειραιά. Υπάρχουν 7.000 Έλληνες στην Παλαιά Φώκαια (7.077, σύμφωνα με την επίσημη τουρκική στατιστική του 1913). Πρόσφυγες από τα γύρω χωριά ενώθηκαν μαζί τους. Τα δύο πρώτα πλοία δεν μπορούσαν να τους χωρέσουν. Δύο ρυμουλκά που έστειλε αμέσως ένας γενναιόδωρος Γάλλος της Σμύρνης, ο κύριος Γκυφραί, φτάνουν υπό τη σημαία μας το απόγευμα και ξαναφεύγουν φορτωμένα για τη Μυτιλήνη […] Με το πρόσχημα ότι θέλουν να σιγουρευτούν πως δεν κρατούν όπλα ή να τους τα πάρουν, αυτοί οι άθλιοι αφαιρούν από τα θύματά τους ό,τι τελευταίο έχουν επάνω τους. Με τη βία, αρπάζουν από γριές δέματα με κουρέλια που θέλουν να πάρουν μαζί τους φεύγοντας, κάνουν σωματική έρευνα σε άντρες, γυναίκες και παιδιά, για να τους αποσπάσουν τα πουγγιά ή τα μικρά δέματα με τα λιγοστά κοσμήματα που κατάφεραν να κρύψουν. Μας κυριεύει ο θυμός και λέμε σ’ έναν αξιωματικό της χωροφυλακής, ο οποίος παρακολουθεί απαθής τις σκηνές, να σταματήσει επιτέλους τις επαίσχυντες αυτές πράξεις. Δεν αποκρίνεται. Του δηλώνουμε δυναμικά πως αν συνεχιστεί η ληστεία θα σκοτώσουμε τον πρώτο που θα τη διαπράξει και δε θα γλιτώσει ούτε ο ίδιος. Η απειλή μας και ο τόνος της φωνής μας αρκούν: γύρω μας, κανένας από όσους εκδιώκονται δεν παρενοχλείται πια. Δε συμβαίνει όμως το ίδιο και λίγο πιο πέρα […] Στις 13, όλη τη μέρα, με βάρκες να πηγαινοέρχονται ανάμεσα στην ακτή και με τα ρυμουλκά τα οποία ζήτησα να έρθουν από τη Σμύρνη, οργανώνουμε την έξοδο των άμοιρων ανθρώπων που είχαν συγκεντρωθεί εδώ, στην προγονική τους γη, τους καρπούς της δουλειάς τους, τις αποταμιεύσεις, τις μνήμες τους. Έφυγαν χωρίς το παραμικρό, αφού τους άρπαξαν ό,τι είχαν και δεν είχαν. Μαζί τους πήραν μονάχα ό,τι φορούσαν πάνω τους, ενώ από ορισμένους άρπαξαν ακόμα και τα παπούτσια. Στην προκυμαία, όπου τους επιβιβάζουμε στα πλεούμενα, τους ταλαιπωρούν και πάλι, αρπάζοντας οι άπληστοι από τις γυναίκες μέχρι και δέματα με κουρέλια. Στις 7 το βράδυ όλα έχουν τελειώσει. Η καταστροφή έχει συντελεστεί. Σιωπή και ερείπια στην ερημωμένη πολίχνη. Τα ίδια γεγονότα παρατηρήθηκαν και σε όλες τις παράκτιες περιοχές, από την Προύσσα μέχρι τα νότια της Σμύρνης. Όταν έφυγα από την Ανατολή, τον Ιούλιο του 1914, ο αριθμός των εκδιωγμένων ανερχόταν σε 120.000 περίπου […] Οι πληθυσμοί οι οποίοι μόλις εκδιώχθηκαν από την Ανατολία, δεν είναι τυχαίοι πληθυσμοί τους οποίους η τόσο ταραγμένη ανατολική πολιτική μεταφέρει από τη μία περιοχή στην άλλη. Είναι οι άμεσοι κληρονόμοι των λαμπρών και ανδρείων Ελλήνων, οι οποίοι μας κληροδότησαν τον πολιτισμό μας, έθεσαν τις βάσεις του δικαίου και της ηθικής, ανακάλυψαν τις πρώτες αρχές της επιστήμης κι έκαναν τη γοητεία και την τελειότητα του κάλλους να θεριέψει στον κόσμο. Εδώ και 3.000 χρόνια οι ακτές της Μικράς Ασίας είναι ελληνικές. Οι Έλληνες δημιούργησαν τη ζωή, τη συντήρησαν και την ανέπτυξαν σε τούτη τη χαρούμενη χώρα. Κράτησαν εδώ συνεχώς ζωντανή τη γλώσσα, τις παραδόσεις και τη λατρεία των προγόνων τους. Τομή και απότομη ρήξη υπέστη τώρα αυτή η μακριά αλυσιδωτή διαδοχή, την οποία οι Πέρσες, οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί, οι Λατίνοι, ακόμη και οι Οθωμανοί του 15ου αιώνα είχαν σεβαστεί […]».

Félix Sartiaux, «Le sac de Phocée et l’expulsion des Grecs ottomans d’Asie Mineure», Ιούνιος 1914.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: