Skip navigation

Monthly Archives: Σεπτεμβρίου 2009

Ο ζακυνθινός Νικολός Κουτούζης (1741 – 1813) ήταν ιερέας και ζωγράφος – με τη δεύτερη ιδιότητα, μαθητής του Νικόλαου Δοξαρά και από τους επιφανέστερους της Επτανησιακής Σχολής. Επίσης, διέπρεψε στη σάτιρα και θεωρείται ο σημαντικότερος σατιρικός ποιητής της λογοτεχνικής σχολής των Επτανήσων. Ακόμη και ως ρασοφόρος, έμεινε γνωστός για τις γεμάτες πάθος και συγκίνηση λειτουργίες που πραγματοποιούσε – λειτουργίες που διέθεταν την ατμόσφαιρα μιας θεατρικής παράστασης υψηλών απαιτήσεων. Ο Κουτούζης υπήρξε καυστικός και στην καθημερινότητά του: όταν οι επίτροποι του ναού τον έψεξαν για μια αγιογραφία του, η οποία έδειχνε τον ιεράρχη Γρηγόριο να ευλογεί, λέγοντας πως το δεξί χέρι του εικονιζόμενου δεν παρουσίαζε την αρμόζουσα κάμψη των δαχτύλων, εκείνος διόρθωσε τη συγκεκριμένη λεπτομέρεια και το χέρι του ιεράρχη κατέληγε σε ένα μεγαλοπρεπές φάσκελο.

Η συλλογή με βωμολοχικές σάτιρες κληρικών, τις οποίες συγκέντρωσε ο Κουτούζης, έμειναν αδημοσίευτες έως το 1988, όταν πρωτοδημοσιεύθηκαν στο τεύχος 17-18 της ζακυνθινής λογοτεχνικής επιθεώρησης «Περίπλους» (1988)˙ μέχρι τότε, κανείς από τους μελετητές του δεν είχε τολμήσει να τις φέρει στο φως. Τα πρωτότυπα χειρόγραφα, τα οποία φυλάσσονταν στη Δημόσια Βιβλιοθήκη Ζακύνθου, καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια των σεισμών του 1953˙ ευτυχώς, όμως, ένα χρόνο πριν, ο φιλομαθής ζακυνθινός φιλόλογος Παναγιώτης Μαρίνος τα ανακάλυψε και τα αντέγραψε – διασώζοντας το περιεχόμενό τους. Ακολουθούν, ενδεικτικά, κάποια από τα σατιρικά ποιήματα της συλλογής:

Η σάτιρα του παπα-Παλμιδέσσα

Υγειά σου, υγειά σου Παλμιδέσσα

που γαμείς κυρά Κοντέσσα

και της δίνεις ευλογίες ανταμώς1 με παπαρίες2.

(1μαζί με,  2ανδρικά γεννητικά όργανα)

Η σάτιρα του ιερέα Δ. Τζουκαλά

Τρεις γενναίοι στο Λεβάντε

την πατρίδα μας υψώσαν

τρεις το όνομα της δώσαν

τιμημένη να κραχθή.

Βουρδουλίτζης και ο Γκίκας

και το τέκνον του Γαρζώνη1

τση πουτάνας οι μπαρώνοι2

τι κεφάλια τρομερά!

Παίρνει ο ένας τα μασέλια

του γαϊδάρου και ονομάζει

Άγια λείψανα τα κράζει

τρομερά θαυματουργά.

Πάει ο άλλος στ΄ Άγιον Όρος

ο καημένος και μονάζει

μα το γδύνει, το ρημάζει,

ασκητής για να γενή.

Μα κι ο τρίτος δε φαλάρει3

είναι ούλος γαλαντόμος

τη γυναίκα παίρνει όμως

και εις τσ΄ Αρμένηδες πουλεί.

Μωρέ εύγε σ΄ τέτοιους άνδρες

Η τιμή από δαύτους ρέει

Ως κι ο διάολος το λέει:

«Ναίσκε4 τέτοιοι ιερείς».

(1Επίσκοπος Ζακύνθου,  2αγύρτες, απατεώνες,  3αστοχεί,  4Μάλιστα)

Σάτιρα του ιερέα Γ. Παπλωματά

Όποιος κακομοιριασμένος

ευρεθή αποδεμένος1

και η πούτσα του ζαρώνει

όντας πάει να τη χώνη,

στου Παπλωματά αν πηγαίνη

βέβαια τον ξαποδένει

λέγοντάς του όχι άλλα

παρά μια κάρτα ρεάλα2

ν’ αγοράση μυστικώς

στ΄ όνομα τση γυναικός.

Και ενού παρά κλωνές3

μα να μην είναι λινές

μα να είναι από μετάξι

και στριμμένες με την τάξη.

Και ο Παπλωματάς ο ίδιος

σαν τεχνίτης επιτήδειος

του ανδρός την πούτσα δένει

για να στέκει κορδωμένη

όταν πάει να την βάλη

αποκάτου εις το αφάλι.

Ως και η καλογριά του

η γυναίκα του παπά του

βοηθά πάντα εις τη δέση

και τα γήτια4 θα του λύση.

Και τση φυσικούς γιατρούς

έχε τους όλους τρελλούς

γιατί όσο και αν σπρώξουν

πούτσ’ ανδρός δε θα κορδώσουν5

παρά μάγια και μαντείες

και οι γυναικολογίες.

(1ερωτικά ανίκανος επειδή του έκαναν μάγια,  2βασιλικός χάρτης,  3κλωστές,  4μάγια,  5στηλώσουν)

Η σάτιρα του παπα-Μπελαμόρε

Τον Μπελαμόρε τον παπά

αν ίσως ημπορέσω

εις κάποιον τρόπο αρκετά

θέλει τον επαινέσω,

γιατί εστάθη φρόνιμος

εστάθη τιμημένος

από τα νιάτα του ως εδώ

και πάντα ξακουσμένος.

Πάντα του επορεύτηκε με σύνεση μεγάλη

και σκάνδαλο εισέ τινά ποτέ δεν είχε βάλει

καθώς πολλοί την σήμερον παπάδες συνηθούσι

μέσα σε κάποιες φαμελιές σκάνδαλα να γεννούσι.

Κ’  έτεροι πάλι ακολουθούν με άκρα προθυμία

το μισητόν ελάττωμα που είναι η σοδομία

και όχι μόνο δίνουσι αλλά και παραστένουν

τον αφεδρώνα1 τους γυμνόν εκείθεν να λαβαίνουν.

Όθεν εγώ καταλεπτώς θέλει σας φανερώσω

το τι του εσυνέβηκε και να σας βεβαιώσω

πως πάντα εις του λόγου του τιμή θέλει να έχη

και από πάσα ασχημιά πολλά μακριά ν’  απέχη.

Τούτος λοιπόν όντας παιδί

νιούτσικο αναγνωστέλι2,

εις το Γαστούνι3 είχε βρεθή,

κατά το Κουνουπέλι4.

Μαζί με άλλους συντροφιά από το Καταστάρι5

χωριάτες που έτυχαν εκεί και μ’  ένα παλληκάρι

του Μετζαλήρα τον υιόν,

που κράζουν τα’ όνομά του Ανδρέα,

που ’τυχεν κι αυτός εκείθε για δουλειά του.

Λοιπόν αυτοί μια ταχινή ήθελ’  αποφασίσουν

σεριάνι για να κάμουσι και ψάρια να ψωνίσουν.

Και κείθε που πηγαίνασι στη στράτα ίσια πέρα

κι ευρέθηκαν σε μοναξιά εκείνη την ημέρα

σαρτένει τ’  αρχοντόπουλο,

υιός του Μετζαλήρα,

με καυλωμάρα και θυμό απ’  της σαρκός την πύρα.

Κι είπε εκεί στην συντροφιά:

«Γροικήστε6 παιδία,

μου εφούσκωσε κι ελίγωσα κι έχω περιορισία7

και για ετούτο χάθηκα

κι είμαι να ξεψυχήσω

αν ίσως και δεν ευρεθή τρούπα να τη βουτήσω».

Τότε στ’  Αναγνωστόπουλου είπε:

«Θ’  αποφασίσης

και τον κλανιά σου παρευτύς

κάτσε για να μου στήσης».

Κι έβαλε χέρι στ’  άρματα

ως για να τον φοβίση

αν ίσως και δεν ήθελε σταθή να τον πηδήση.

Μα το Μπελαμορόπουλο δεν είχε αποκοτήσει8

ομπρός στους άλλους το βρακί μ’  αποκοτιά να λύση.

Κι άρχισε και εμιξόκλαιε κι εκτύπα το κεφάλι

και τον επαρακάλουνε να μην του τήνε βάλη.

Κι έλεγε: «Κάλλιο, Αντρέα μου,

έχω να με σκοτώσης,

παρά στον αφεδρώνα μου την πούτσα σου να χώσης.

Και κάμε, Μετζαλήρα μου, τούτο για την ψυχή σου.

Σήκωσε την ραμπάρτα9 σου,

δέσε και το βρακί σου.

Μη θες για σένα, φίλε μου,

να λύσω το βρακί μου

και για τα γούστα που ζητάς

να χάσω την τιμή μου.

Εμέ ο Δεσπότης γλήγορα

παπά θε να με φτιάση

και ο Μετζαλήρας εδωπά

θε να με ξεκωλιάση;

Τούτο μη γένοιτο πότε σ’  εμέ κανείς να κάμη

ούτε στον αφεδρώνα μου πούτσα καμιά να δράμη.

Κάλλιο στο χέρι δώσμου τη

να σου τη μαλακίσω,

παρά στον αφεδρώνα μου μέσα να τη ρουφήσω».

Έτσι έλεγέ του ο νιούτσικος

και τον επαρακάλει,

γιατ’  είδε που είχε ο άρχοντας

πούτσα πολύ μεγάλη.

Και τούτο τον ετρόμαζε πηλιότερο παρ’  άλλο

και την αλήθεια λέγω σας

βέβαια και δε σφάλλω.

(1πρωκτός,  2νεαρός αναγνώστης,  3πόλη της Ηλείας,  4χωριό της Ηλείας,  5χωριό της Ζακύνθου,  6ακούστε,  7πόθος, παραφορά,  8τολμήσει,  9ένδυμα της εποχής)

Advertisements